कांग्रेसको नयाँ नेतृत्वसामु चुनौती भ्रष्टाचार बेथिति अन्त्य गर्न सक्ला ?

टिकाराम भन्डारि
काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनबाट गगनकुमार थापा सभापतिमा निर्वाचित भएसँगै पार्टीभित्र सुधार, सुशासन र संगठनात्मक रूपान्तरणको बहस फेरि चर्चामा आएको छ। अब नयाँ सभापति र निर्वाचित पदाधिकारीसामु उठेको मुख्य प्रश्न हो—के कांग्रेसले आफ्नै पार्टीभित्रको बेथिति हटाउँदै भ्रष्टाचारविरुद्ध प्रभावकारी भूमिका खेल्न सक्छ ?
महाधिवेशनमा थापाले ६ हजार ५८४ मत प्राप्त गर्दै सभापतिमा निर्वाचित भएका हुन्। उनका प्रतिस्पर्धी श्यामकृष्ण खड्गीले ३७५ मत प्राप्त गरेका थिए। यसले नयाँ नेतृत्वलाई पार्टीको कार्यशैली सुधार्ने अपेक्षासहित काम गर्ने अवसर दिएको छ। तर नेतृत्व परिवर्तन हुँदैमा वर्षौंदेखि उठ्दै आएका समस्या स्वतः समाधान हुने निश्चित हुँदैन

नाराभन्दा परिणामको परीक्षा

भ्रष्टाचार नियन्त्रण, आर्थिक पारदर्शिता, जवाफदेहिता र विधिको शासन लोकतान्त्रिक राजनीतिक दलका आधारभूत जिम्मेवारी हुन्। कांग्रेसको नयाँ नेतृत्वले यी विषयलाई व्यवहारमा उतार्न सके मात्रै परिवर्तनको सन्देश जनतासम्म पुग्न सक्छ।
पार्टीको आर्थिक कारोबार पारदर्शी बनाउने, चन्दा तथा सहयोगको विवरण सार्वजनिक गर्ने, जिम्मेवारीमा रहेका व्यक्तिको कामको नियमित समीक्षा गर्ने र अनियमिततासम्बन्धी उजुरीमाथि निष्पक्ष छानबिन गर्ने व्यवस्था सुधारका महत्त्वपूर्ण आधार हुन सक्छन्।
त्यस्तै, सार्वजनिक पदमा रहेका पार्टीका नेता तथा कार्यकर्तामाथि भ्रष्टाचारको आरोप लागेमा राजनीतिक संरक्षणभन्दा कानुनी प्रक्रियालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने चुनौती पनि नयाँ नेतृत्वसामु छ। आरोप लाग्नु र दोषी प्रमाणित हुनु फरक विषय भएकाले छानबिन निष्पक्ष र प्रमाणमा आधारित हुनुपर्छ।

गुटबन्दी अन्त्य नगरी सुधार सम्भव छ ?

महाधिवेशनपछि पार्टीभित्रको गुटगत प्रतिस्पर्धा, अवसरको वितरण, उम्मेदवार छनोट र नेतृत्वप्रतिको जवाफदेहिताजस्ता विषय पनि महत्त्वपूर्ण बन्नेछन्। आन्तरिक निर्णय प्रक्रियामा पारदर्शिता कायम गर्न नसके सुधारका प्रतिबद्धता व्यवहारमा उतार्न कठिन हुन सक्छ।
नयाँ नेतृत्वले पार्टीका सबै तहमा विधि र विधानको पालना, कार्यकर्ताको आवाजको सम्मान तथा योग्यताका आधारमा जिम्मेवारी वितरणलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने देखिन्छ। आलोचना गर्नेहरूलाई विरोधी ठान्ने प्रवृत्तिभन्दा रचनात्मक आलोचनालाई सुधारको अवसरका रूपमा लिने संस्कार आवश्यक छ।
जनताको विश्वास फर्काउने अवसर
राजनीतिक दलप्रतिको जनविश्वास भाषण र घोषणाले मात्र स्थापित हुँदैन। भ्रष्टाचारसम्बन्धी विषयमा स्पष्ट धारणा, सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण, नीतिगत निर्णयमा पारदर्शिता र आफ्नै संगठनभित्र अनुशासन कायम गर्ने अभ्यासले विश्वास निर्माण गर्न मद्दत गर्छ।
कांग्रेसको नयाँ नेतृत्वले भ्रष्टाचार र बेथिति अन्त्य गर्ने विषयलाई प्राथमिकतामा राख्छ कि राख्दैन भन्ने कुरा आगामी निर्णय, कार्ययोजना र कार्यान्वयनबाट स्पष्ट हुनेछ। पार्टीभित्र सुधारको मापदण्ड बनाउने, प्रगतिको विवरण सार्वजनिक गर्ने र गल्ती गर्ने जोसुकैलाई निष्पक्ष प्रक्रियाबाट जवाफदेही बनाउने व्यवस्था प्रभावकारी हुन सक्छ।
अन्ततः प्रश्न गगन थापा वा अन्य पदाधिकारीले के प्रतिबद्धता जनाउँछन् भन्नेमा मात्र सीमित छैन। उनीहरूले आफ्नै पार्टीभित्र सुशासनको अभ्यास कति स्थापित गर्छन् र सार्वजनिक जीवनमा भ्रष्टाचार नियन्त्रणका लागि कस्तो भूमिका खेल्छन् भन्ने कुराले नेतृत्वको कार्यसम्पादन मापन गर्नेछ।
भ्रष्टाचार र बेथिति अन्त्य गर्ने सम्भावना नयाँ नेतृत्वको प्रतिबद्धतामा मात्र होइन, त्यसलाई कार्यान्वयन गर्ने संस्थागत व्यवस्था, पारदर्शिता र जवाफदेहितामा निर्भर रहनेछ।